منابع علمی واقعه عاشورا افزایش یافته است
03/07/1400 16:28

حجت الاسلام و المسلمین مصطفی صادقی در نشست نشست نقد و بررسی «منابع عاشورا»با تاکید بر این‌که درباره منابع عاشورا کتاب‌های زیادی نوشته شده است، گفت: در طول سال‌های اخیر، تحقیقات بیشتری در این عرصه صورت گرفته و محققان بیشتری وارد این حوزه شده‌اند. در نتیجه شاهد منابع علمی خوبی با این موضوع در کشور هستیم.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست نقد و بررسی «منابع عاشورا» شنبه (سوم مهرماه ۱۴۰۰) با حضور حجت‌لاسلام والمسلمین علی‌اکبر ذاکر و حجت الاسلام و المسلمین مصطفی صادقی در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار و به صورت زنده از طریق پلتفرم اسکای روم پخش شد.

 

عاشوراپژوهان با تحقیقات همه جانبه تاریخ دقیق واقعه را کشف می‌کنند

در ابتدای این نشست حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر ذاکر با اشاره به راویان واقعه عاشورا و نهضت حسینی، به بررسی اجمالی کتاب «منابع عاشورا» نوشته سیدعبدالله حسینی پرداخت و گفت: واقعه عاشورا نسبت به دیگر وقایع تاریخی از راویان متعدد و متفاوتی برخوردار است؛ راویانی که بخش عمده‌ای از جزییات حوادث را ذکر کردند.

 

 

وی افزود: واقعه عاشورا در طول تاریخ در بین ملت‌های مسلمان نقشی مهم، تاثیرگذار و موثر داشت و به دلیل این اهمیت و تاثیرگذاری دچار مشکلاتی شده است. عده‌ای از افراد اخباری را از واقعه عاشورا نقل می‌کنند که در منابع اولیه ذکر نشده است. اما سیدعبدالله حسینی در کتاب «منابع عاشورا» منابع اولیه‌ای که به واقعه کربلا می‌پردازند را معرفی و ارزیابی کرده است؛ ایشان تلاش کردند اهمیت هر یک از این آثار و منابع را از منابع اولیه بررسی کنند تا اگر منبعی احوال خاصی دارد مورد توجه و عنایت قرار گیرد.

 

او بیان کرد: در کتاب «منابع عاشورا» راویان اولیه واقعه عاشورا بررسی شده‌اند و بر اساس آن دو دسته راوی وجود دارند؛ راویانی که همراه امام حسین(ع) بودند و به هر دلیلی به شهادت نرسیدند و راویانی که در برخی از حوادث حضور داشتند و گزارش‌هایی را ارائه می‌دادند. نویسنده بعد از اشاره به روایان اولیه که به اجمال به آن پرداخته است، سیر نگارش واقعه کربلا را در مقاتل مختلف معرفی می‌کند.

 

عضو هیأت علمی پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) اظهار کرد: سیدعبدالله حسینی این کتاب را در چند فصل نگاشته است و در آن به گزارش‌های جعلی یا غیرواقعی، گزارش‌های داستانی و علل و انگیزه‌های آن پرداخته است. در گزارش‌های حدیثی کتاب «المعجم الکبیر» تألیف سلیمان بن احمد طبرانی را معرفی کرده است که جزء کتاب‌های حدیثی به حساب می‌آید. در کنار این کتاب، به معرفی کتاب «بحار الأنوار» نوشته محمد‌باقر مجلسی نیز پرداخته است. همچنین، در بخش داستانی به کتاب «الفتوح» تألیف احمد بن اعثم کوفی اشاره شده است.

 

حجت‌لاسلام والمسلمین علی‌اکبر ذاکر در پایان سخنان خود گفت: نمی‌توانیم جابه جایی حوادث تاریخی در کتاب‌ها را بر عهده نویسنده بگذاریم و بگوییم عمدی در کار است چرا که نویسندگان سال‌ها بعد و بر اساس منابع در دسترس وقوع یک حادثه را نقل می‌کنند. بنابراین محققان با بررسی و تحقیقات همه جانبه و کافی، زمان و تاریخ دقیق وقوع یک حادثه را کشف می‌کنند.

 

پرداختن به «منابع عاشورا» ارزشمند است

در ادامه نشست نقد و بررسی «منابع عاشورا» حجت الاسلام و المسلمین مصطفی صادقی با تاکید بر این‌که درباره منابع عاشورا کتاب‌های زیادی نوشته شده است، گفت: در طول سال‌های اخیر، تحقیقات بیشتری در این عرصه صورت گرفته و محققان بیشتری وارد این حوزه شده‌اند. در نتیجه شاهد منابع علمی خوبی با این موضوع در کشور هستیم.

 

وی در ادامه تصریح کرد: کتاب «منابع عاشورا» سیدعبدالله حسینی یکی از این آثار است که به منابع عاشورا می‌پردازد و از این جهت کتاب ارزشمندی است؛ این کتاب زمانی نوشته شده که آثار کمتری با این موضوع و محوریت در کشور منتشر شده بود. هم اکنون نیز آقای حسینی کار مشابهی در دست تحقیق دارند که به زودی راهی بازار نشر کشور می‌شود.

 

او به تقسیم‌بندی کتاب « منابع عاشورا» اشاره کرد و گفت: این کتاب در هشت فصل تنظیم شده است؛ در فصل اول با عنوان «نگاهی به منابع عاشورا» منابع دسته‌بندی شده و در قالب کتب تاریخ و سیره، رجال، حدیث و منقبت‌نگاری معرفی شده است. در فصل دوم با عنوان «گزارش‌های تاریخی» به گزارش ابومخنف از واقعه کربلا پرداخته شده و کتاب‌هایی که روایت او را آورده‌اند معرفی و بررسی می‌شود. دو روایت دیگر غیر از ابومخنف نیز به همین شکل تحلیل شده است.

 

عضو هیأت علمی پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) با بیان این‌که فصل سوم کتاب به «گزار‌ش‌های رجالی» اختصاص دارد که در آن به روایات محمد بن سعد پرداخته می‌شود، گفت: «گزارش‌های جعلی» عنوان فصل چهارم است که به نظر من نویسنده می‌توانست عنوان این فصل را متعادل‌تر انتخاب کند چرا که این عنوان تند و تیز است. «گزارش‌های داستانی» عنوان فصل پنجم را شکل می‌دهد که در آن گزارش‌ها و روایت‌های ابن اعثم، خوارزمی و لهوف را نقد و بررسی کرده است. مقتل خوارزمی، مقتل قابل توجه و رسمی است. نویسنده در فصل‌های بعدی این کتاب به گزارش‌های تخیّلی، جامع و علل تحریف عاشورا پرداخته است. جابه‌جایی حوادث در آثار و روایت های مربوط به واقعه عاشورا می‌تواند برای محققان و عاشورا پژوهان مشکل و حتی ابهام ایجاد کند.

 

حجت الاسلام و المسلمین مصطفی صادقی در پایان با اشاره به علل و انگیزه‌های تحریف عاشورا گفت: انگیزه‌های سیاسی می‌تواند یکی از دلایل تحریف عاشورا باشد؛ در دوره صفویه با حجم بالایی از تحریف روبه رو هستیم چرا که دولت صفوی به تازگی شیعه را رسمیت بخشیده بود و به کتاب‌های مقتل و مقتل‌خوانی نیاز داشت. گاهی رویارویی با مخالفان مذهبی باعث می‌شود برخی از مطالب به درستی بیان نشود. همچنین، نقل‌ها و روایت‌ها از سوی افرادی مطرح می‌شوند که دقت کافی در نقل تاریخی ندارند و این قرائت‌ها باعث تحریف می‌شود. قرائت‌های عاطفی نیز منجر به ایجاد تحریف می‌شوند.