کتاب محور اصلی نقطه بنیادین روابط بین‌الملل است
12/12/1399 12:22

در نشست «نقش کتاب در دیپلماسی نوین و روابط بین‌الملل» مطرح شد که هرجامعه‌ای کتاب بخواند دیپلماسی تاثیرگذارتری دارد و کتاب محور اصلی نقطه بنیادین روابط بین‌الملل است و زمینه نظریه‌پردازی توسط نظریه‌پردازان را ایجاد می‌کند.

 

 

به گزارش روابط‌عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست «نقش کتاب در دیپلماسی نوین و روابط بین‌الملل» با حضور زهره پوستین‌چی دکتری روابط بین‌الملل و رحمت حاجی‌مینه عضو هیئت علمی و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق، دوشنبه 11 اسفندماه در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

 

دیپلماسی در پی جذب رضایت سایر کشورهاست

در ابتدای این نشست زهره پوستین‌چی بحث خود را در دو قالب مفهوم‌شناسی و تبارشناسی و مطالعات روابط بین‌الملل آغاز کرد و گفت: در ارتباط با بخش اول باید گفت دیپلماسی تاریخچه گسترده‌ای دارد و به عنوان یک فن با جهان خارج از آن یاد می‌شود. نوعی پیوند میان مسائل کشورها قابل توجه است و دیپلماسی نقش تاثیرگذاری دارد؛ به واقع بازوی سیاست خارجی در جهت حفظ منافع بنیادی اعم از استقلال کشورها محسوب می‌شود و حفظ جهان در دیگر کشورها را بر عهده دارد. در حقیقت دیپلماسی در پی فرایند جذب رضایت سایر کشورهاست.

 

او به انواع دیپلماسی اشاره کرد و افزود: دیپلماسی با منظر سیر تحول تعریف می‌شود که به انواع دیپلماسی کلاسیک و دیپلماسی مدرن تقسیم شده و می‌توان به این امر اشاره کرد که با وقوع انقلاب صنعتی سوم تحولاتی در عرصه ارتباطی ایجاد شد و قدرت دیپلماسی افزایش پیدا کرد. هدف دیپلماسی مدرن، افکار عمومی و ملی و تحت‌الشعاع قرار دادن جامعه مدنی جهانی است. تفاوتی که دیپلماسی مدرن با کلاسیک دارد در این است که دیپلماسی مدرن دولت محور است. به واقع در فرهنگ دیپلماسی نوعی تحول را شاهد هستیم که در کنار فرهنگ دیپلماسی سنتی، فرهنگ مدرن خود را نشان می‌دهد و تحول دیگر در حوزه بازتعریف دیپلماسی مدرن است.

 

وی در ادامه عنوان کرد: نوع سوم دیپلماسی، دیپلماسی عمومی است که با پایان یافتن جنگ سرد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و کارکردها نوینی به آن اضافه می‌شود. این دیپلماسی با همکاری کنشگران به تولید دانش می‌پردازد؛ در واقع دیپلماسی عمومی به صدور ارزش‌ها می‌پردازد تا بتواند زمینه تقابل متقابل و زمینهای برای صلح را فراهم کند. اهمیت دیپلماسی عمومی در این است که با فناوری جدید موجب گسترش انواع دیگر دیپلماسی شد.

 

توسعه در روابط بین‌الملل نیازمند تولید کتاب است

پوستین‌چی با بیان این که در شرایط موجودِ در بُعد دیگری از دیپلماسی شاهد بازیگران جدیدی هستیم که مشغول بهینه‌سازی روابط کشورها هستند اظهار کرد: هدف آن‌ها ایجاد ادراک مشترک در کشورهای رقیب است. این‌ها کسانی هستند که  تولید کتاب و حوزه‌های مطالعات روابط بین‌الملل دست دارند و زمینه را برای ایجاد ادراک گسترده فراهم می‌کنند.

 

این نویسنده همچنین بیان کرد: از دهه 1990 با گسترش فضای ارتباطی که از آن تحت عنوان جامعه شبکه‌ای یاد می‌شود هرکدام از مفاهیم بر اساس مفهوم عقلانیت ارتباطی شکل گرفت. این موضوع را اولین بار یورگن هابرماس مطرح  کرد و زمینه شکل‌گیری جامعه مدرن را فراهم می‌کند. بنابراین کتاب محور اصلی نقطه بنیادین روابط بین‌الملل است و زمینه نظریه‌پردازی توسط نظریه‌پردازان را ایجاد می‌کند.

 

او سپس به تبارشناسی مطالعات بین‌الملل اشاره کرد و گفت: کتاب «سیاست خارجی آمریکا سه گفتار» اثر هنری کیسینجر بر حوزه منافع کشورها، ساخت داخلی و و نظام بین‌الملل و بر نظم منطقه‌ای و هم نظم بین‌الملل اشاره دارد. از سوی دیگر دانشگاه تهران نیز گام‌هایی در تولید روابط بین‌الملل داشته است و توسعه در روابط بین‌الملل نیازمند تولید کتاب و نیازمند فرایند پژوهشی است.

 

فضای دانشگاهی با سیاست خارجی بیگانه است

این پژوهشگر با اشاره به کتاب «سیاست خارجی و سیاست بین المللی» اثر هوشنگ مقتدر تصریح کرد: مرحوم مقتدر به اهمیت ژئوپلتیک و ارتباط، تقسیم‌بندی و نقش و جایگاه کشورها اشاره می‌کند. ما در زمان پیروزی انقلاب و سپس جنگ هشت ساله شاهد نوعی رکود در عرصه روابط بین‌الملل هستیم، بنابراین اقبال عمومی مردم نوعی رخوت در زمینه ادبیات بین‌الملل است.

 

وی افزود: در زمان‌های پس از آن مراکزی مانند دفتر مطالعات وزارت خارجه  و کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه دارای غنی‌ترین کتاب‌ها در حوزه علوم سیاسی است و سمینارهای بین‌المللی وزارت خارجه را میزبانی کرده است. مراکزی مانند موسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران و پژوهشکده مطالعات راهبردی به عرصه ترجمه کتاب در زمینه ادبیات بین الملل پرداخته‌اند.

 

 پوستین‌چی در ادامه سخنان خود تاکید کرد: از این مقطع زمانی که بگذریم وارد دهه 70 می‌شویم که فضای سیاسی و اجتماعی زمینه‌ای برای ادبیات بین‌الملل، توسعه سیاسی نخبگان و مسائلی از این دست بود. در دهه 80 نوعی فضای پوپولیستی حاکم می‌شود و مفاهیم به سمت حوزه سیاست خارجی تسری پیدا می‌کند و این فضا زمینهای برای دور شدن از فضای سیاست خارجی فراهم می‌کند.

 

او با اشاره به این که در دهه 90 با گسترش ادبیات بین‌الملل مواجه هستیم و کتاب‌های بنیادینی انتشار پیدا کرد، گفت: کتاب‌های تولید شده در تالیف و ترجمه از پیشینه تاریخی محدودی برخوردار است و جامعه ایرانی تمایل کمی به مطالعه کتاب‌های قدرت‌محور دارد و رمان، روانشناسی و کتاب‌های انگیزشی از اقبال بیشتری برخوردار است و این روحیه مخاطب را از سیاست بین‌الملل دور می‌کند؛ متاسفانه هنوز تیراژ کتاب‌های روابط بین‌الملل پایین است و فضای دانشگاهی با سیاست خارجی بیگانه است.

 

کتاب همراهی برای دیپلماسی

در ادامه نشست رحمت حاجی‌مینه با بیان اینکه تحول دیپلماسی با حمایت کتاب همراه بوده است، بیان کرد: ما این تحول را هم در دیپلماسی سنتی و هم مدرن مشاهده می‌کنیم. در اوایل قرن بیستم وارد دیپلماسی جدید می‌شویم، بعد از جنگ سرد دیپلماسی نوین بیش از پیش خودش را نشان می‌دهد. در سه بخش ساختار دولت‌ها، نحوه اجرای دیپلماسی و نکته مرکزی تحول بحث چند لایه شدن بود. ما در دیپلماسی هم به لحاظ ساختار و دستور کار با تنوع روبرو هستیم و از هرجنبه نگاه کنیم یک کتاب در کنارش است.

 

او افزود: اگر بخواهیم دیپلماسی را معنی کنیم ارتباط کنشگران برای حل و فصل و گفت‌وگو است، نه برای جنگ. کتاب همیشه پیام‌رسان بوده است و ارزان‌ترین لوکسی است که ما داریم. وسیله‌ای است که به ما اجازه می‌دهد بدون وسیله به کشورهای دیگر سفر کنیم. هرکتاب جدید جنبه جدیدی برای ما دارد. کتاب‌ها به ما کمک کرده‌اند تجربیات خود را حفظ و تحول دیپلماسی را مشاهده کنیم. بحث دیپلماسی نوین با کتاب‌های زمان خود همراه بوده است. اگر کتاب نبود دانش مربوطه هم شکل نمی‌گرفت.

 

هرجامعه‌ای کتاب بخواند دیپلماسی تاثیرگذارتری دارد

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق برای ورود به بحث کتاب‌های دیپلماسی، «هنر رزم» اثر سون تزو یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها دانست و تشریح کرد: این اثر روابط بین‌الملل درباره جنگ و صلح صحبت می‌کند، اکثر کتاب‌ها را نویسنده‌ها به همین دلیل نوشتند. این کتاب‌ در دوران باستان می‌گوید که جنگ جایی ندارد و بحث شناخت نامتقارن‌ها است؛ به واقع کتاب جایگاه مهمی در سیاست دارد.

 

وی با اشاره به تغییراتی که کرونا در زندگی امروز و به ویژه در فرهنگ مطالعه ایجاد کرد، توضیح داد: کرونا باعث شد کتاب جایگاه بهتری در زندگی افراد پیدا کند و سبب شد اوقات فراغت مردم پر شود و دیدگاه‌های دیگران را بهتر بشناسیم. در دوران جدید بحث ارتباط است و بیشتر از روش‌های ارجاع‌دهی استفاده می‌کنند.

 

رحمت حاجی‌مینه در پایان نشست «نقش کتاب در دیپلماسی نوین و روابط بین‌الملل» گفت: جک اسنایدر در کتاب «دین و نظریه روابط بین الملل» معتقد است که باید دیپلماسی دین هم دیده شود. این کتاب همچنان که خود در حال نوآوری است جایگاهش در بحث دیپلماسی یک جایگاه نوآورانه است. به هرحال کتاب ارزان‌ترین جنس لوکس است و هرجامعه‌ای کتاب بخواند دیپلماسی تاثیرگذارتری دارد.